Problemen met schulden

Schulden, ofwel het gebrek aan geld, geldt als dé drijfveer voor crimineel gedrag. We hebben het niet over de oorspronkelijke schuld en hoe die is ontstaan, maar over de vraag hoe je de vermeerdering/vergroting van schulden kunt tegengaan (en daarmee de kans op criminaliteit als laatste redmiddel verkleint).

Ervaringsdeskundige: Djaoen Jeansen

 Speciale gast vandaag is Djaoen Jeansen, ervaringsdeskundige. Hij kwam in aanraking met justitie, had schulden en raakte verstrikt in het bijbehorende web van schuldeisers, deurwaarders, incassobureaus en hulporganisaties. Hij maakte een documentaire over het onderwerp en geeft er voorlichting over. Uit het tijdens de bijeenkomst vertoonde fragment komt onder meer het volgende naar voren:

• het oorspronkelijke bedrag van één van Djaoens schulden ging door de boetes en heffingen van de ‘schuldenindustrie’ (schuldeisers, schuldopkopers, deurwaarders, incassobureaus) bijna drie keer over de kop en groeide van 760 euro naar 2.260 euro;

• het hebben van schulden brengt een enorme hoeveelheid post met zich mee, die lastig te doorgronden valt;

• maatschappelijk werk wist Djaoen niet echt te ondersteunen;

• het geheel van bovenstaande factoren leidt tot radeloosheid, uitzichtloosheid en woede.

Na het vertoonde fragment volgt een kort interview met Djaoen. Hij wijst erop dat 2,4 miljoen Nederlanders een problematische schuld hebben. Een belangrijke punt dat hij de CC in ieder geval mee wil geven: doe iets aan de doorverkoop van schulden. Het is blijkbaar wettelijk mogelijk dat schuldeisers zoals energiebedrijven hun schulden doorverkopen aan binnen- en buitenlandse partijen. Deze schuldopkopers houden de schuld vervolgens een langere periode vast, zodat ze er extra ophogingen op los kunnen laten om daarna de schuldenaar voor een nog hoger bedrag aan te slaan.

---

Tijdens het vervolg van de bijeenkomst zoeken de deelnemers aan deze bijeenkomst antwoorden op vragen waarmee verandering mogelijk moet zijn.

 Vraag 1: wat moet de minister doen om de ‘onrechtvaardige’ schuld te verkleinen?

het doorverkopen van schulden betekent dat je schuldenaars legaal steeds verder de put in mag helpen en dat mag niet op deze manier in stand blijven.

• het zou door de minister van Justitie wettelijk verboden moeten worden.

• je kunt het ook zien als een economische markt waar op zich niets op tegen is, mits de schulden maar in Nederland blijven omdat in diverse buitenlanden nog hogere ophogingen mogelijk zijn.

• limiteer de periode waarover een schuldopkoper schulden vast mag houden om ze later met nog meer ophogingen te innen.

• informeer de schuldenaar over de doorverkoop van zijn schuld.

Ophogingen en boetes dienen inkomensafhankelijk en/of aan wettelijke percentages gekoppeld te zijn. Inkomensafhankelijke boetes bestaan al in andere landen, zoals Zwitserland en Finland.

De vaak ongewenste handelswijzen van incassobureaus dienen aangepakt te worden:

• de AFM of een andere toezichthouder dient de incassowet beter te handhaven.

• de regelgeving voor incasso’s dient strenger en transparanter te zijn.

• wat gebeurt er met het geïnde geld van incassobureaus die failliet gaan?

Het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) is op deze CC-bijeenkomst vertegenwoordigd. In reactie op wensen van de aanwezigen wordt het volgende aangegeven:

• het CJIB werkt aan een register voor incassobureaus, inclusief kwaliteitseisen en keurmerken.

• het CJIB werkt aan één centraal incassobureau voor de overheid.

Suggestie: laat alle verantwoordelijke ministers een convenant sluiten om alle schulden te combineren en te voorzien van slechts één redelijke kostenvergoeding op maat. Zet de burgers centraal en probeer hen als één overheid zo goed mogelijk te helpen.

De overheid dient een rol te spelen bij de oplossing van deze problematiek, om twee redenen:

• problematische schulden kunnen óók bijdragen aan radicalisering van moslimjongeren.

• de overheid heeft een moreel-ethische verantwoordelijkheid: heroverweeg bijvoorbeeld het leenstelsel voor studenten. Een overheid zou nooit geld moeten verdienen ten koste van de eigen burgers. Geef het goede voorbeeld!

Vraag 2: wat moeten schuldeisers doen om de ‘onrechtvaardige’ schuld te verkleinen?

Schuldeisers kunnen wel volharden in een strenge en puur zakelijke houding, maar dat kan ertoe leiden dat ze helemaal niets van hun geld terug zien. Het is dus beter om naar oplossingen te zoeken, bijvoorbeeld door:

• eisen te stellen aan deurwaarders en incassobureaus, met als doel ‘sociaal verantwoord incasseren’.

• geen onredelijke voorwaarden stellen die harde incassopraktijken in de hand werken

• bij doorverkoop aan een derde partij eerst de schuldenaar die mogelijkheid bieden, als ‘laatste kans’.

• maatwerk bieden en aflossing naar draagkracht inrichten.

• vergroting van het aantal termijnen wettelijk mogelijk maken, zodat een schuldenaar langer kan doen over de aflossing. Gedurende 36 maanden 200 euro aflossen is voor veel mensen teveel, maar 72 maanden lang 100 euro aflossen kan wel mogelijk zijn. CJIB heeft dit al mogelijk gemaakt, dat zouden private schuldeisers ook moeten doen.

Een suggestie is om schuldeisers te belonen indien ze schuldenaren uit de schuld helpen. Vergelijk bestaande milieu-incentives voor bedrijven.

Een andere suggestie: laat schuldeisers zelf opdraaien voor hun invorderingskosten. Dat zet hen er wellicht toe aan om zorgvuldiger om te gaan met het laten ontstaan van die schulden én behoedt de schuldenaren voor het door ophogingen alsmaar oplopen van de oorspronkelijke schuld.

Een aparte categorie schulden vormen schadevergoedingsmaatregelen. De schuldenaar lost dan een schadevergoeding af aan iemand die door zijn toedoen schade heeft geleden (bijvoorbeeld door een verkeersongeval). Daar bestaat al maatwerk voor, echter er is ook een verantwoordelijkheid jegens de betreffende slachtoffers. Dat mag niet uit het oog verloren worden.

Vraag 3: wat moet de schuldenindustrie doen om de ‘onrechtvaardige’ schuld te verkleinen?

• samenwerken zodat schuldenaar slechts één schuldeiser overhoudt.

• samenwerken zodat schuldenaar meerdere schulden één voor één kan aflossen in plaats van alles tegelijk (waardoor vaak paniek ontstaat).

• de hele harde kantjes eraf halen en sociaal verantwoord incasseren: de oorspronkelijke schuldeisers kunnen hier een rol inspelen door geen harde voorwaarden (zoals ‘no cure no pay’) te stellen aan de bureaus.

• incassobureaus kennis laten maken met schuldenaren om ze intrinsiek te motiveren om het allemaal menselijker aan te pakken.

• een kwaliteitsregister inrichten.

Vraag 4: wat kunnen wij zelf voor het einde van dit jaar in gang zetten. Wie hebben we nodig, wie heeft de lead?

Een suggestie is het inrichten van een ‘eigenschuld.digid.nl’. Schuldenaren kunnen daarop inloggen en een overzicht krijgen van al hun schulden. Dit overzicht bestaat blijkbaar al, want deurwaarders maken er ook gebruik van. Dit toegankelijk maken voor de schuldenaren zelf kan een preventieve werking hebben.

De reacties hierop:

• het valt te betwijfelen of hier voor (een deel van) de doelgroep daadwerkelijk een preventieve werking van uitgaat en of ze er überhaupt gebruik van zullen maken.

• er is al iets dergelijks in de maak: schuldwijzer.nl (de ‘blauwe knop’ voor alle overheden).

• een dergelijk overzicht kan toch nuttig zijn voor schuldenaren, omdat ze dan ook zien hoe exorbitant de ophogingen zijn en omdat het hen de mogelijkheid geeft alle informatie aan te leveren bij de bank als ze daar een lening willen afsluiten om hun schulden af te lossen.

Een ander idee is jongeren preventief informeren over schulden. Dit dient dan echt financiële opvoeding te zijn, hetgeen verder gaat dan alleen voorlichting. Hierbij passen enkele kanttekeningen:

• een aanwezige die jongeren al les geeft over schulden geeft aan dat zij niet snel om hulp vragen, omdat ze dan een ‘loser’ zijn.

• problematische schulden spelen niet alleen bij jongeren. Over de gehele linie blijkt dat 80% van de schuldenaren geen prijs stelt op proactieve ondersteuning bij hun problemen.

Een ander voorstel is een brandbrief aan de minister van Onderwijs vanuit de CC, om onder meer op te roepen tot tijdige preventie in het onderwijs en het beleggen van een landelijke conferentie.

---

Djaoen Jeansen zet tot slot de ideeën van deze middag op een rijtje die volgens hem het meest kansrijk of urgent zijn:

• het aan banden leggen van het doorverkopen van schulden

• meer inzicht geven in schulden en ophogingen

• een keurmerk voor incassobureaus.

Deze editie van de CC-bijeenkomsten wordt mede georganiseerd door de Expertise-unit Sociale Stabiliteit (ESS) van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.